Het lettertype dat ik niet los kan laten

Er zijn lettertypes die je gebruikt en vergeet. En dan zijn er die je volgen. Niet opdringerig, maar gestaag - als een melodie die je op rare momenten in je hoofd hoort, bij het zien van een gevelbord of een menukaart. Voor mij is dat lettertype Plantin. Niet het meest voor de hand liggende object van affectie in een wereld vol geometrische grotesk-fonts en expressieve display-lettertypes. Maar Plantin is de stille constante geworden in mijn kijk op typografie.

Ik stuitte er voor het eerst op tijdens een werkbezoek aan een Antwerpse boekbinder. Op zijn werktafel lag een catalogus van Enschedé - een van die gedegen drukwerkstukken uit de jaren zestig die je tegenwoordig alleen nog in antiquariaten vindt. De tekst was gezet in Plantin. Ik wist de naam toen nog niet, maar het viel me op hoe de letters op het roomkleurige papier bijna voelbaar leken. Er zat gewicht in, maar ook ruimte.

Een lettertype dat je niet kunt benoemen maar wel herkent - dat is het begin van een obsessie.

Later zocht ik het op. Plantin, ontworpen door Frank Hinman Pierpont voor de Monotype Corporation in 1913, gebaseerd op zestiende-eeuwse drukletters uit de collectie van de Antwerpse drukker Christophe Plantin. Er zit dus letterlijk geschiedenis in de naam. De lettervormen zijn compact, de x-hoogte relatief groot voor die tijd - precies die eigenschappen die het in kleine corps zo leesbaar maken op papier met enige textuur.

Sindsdien zie ik het overal. In de huisstijl van een Haags museum. Op de omslag van een roman die ik pakte omdat de rug me aansprak. In een twintig jaar oud gemeentelijk rapport dat iemand had weggegooid. Elke keer die kleine herkenning: ah, jij weer. Het is geen nostalgie - ik ben niet opgegroeid met dit lettertype. Het is eerder alsof mijn oog een maatstaf heeft gevonden en die vervolgens overal toepast.

Wat me fascineer is dat Plantin zelden de held is. Het is zelden het lettertype dat een ontwerp redt of maakt. Het is het lettertype dat ervoor zorgt dat de tekst niet in de weg zit. En misschien is dat precies waarom ik het niet los kan laten: het herinnert me eraan dat het doel van typografie niet zichtbaarheid is, maar leesbaarheid. Niet opvallen, maar dragen.